Làng Nghề Ươm Tơ Cổ Chất – Hành Trình Tạo Nên Những Sợi Lụa Tinh Tế
Làng nghề ươm tơ Cổ Chất Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình) cái nôi lâu đời của nghề nuôi tằm, ươm tơ Việt Nam. Cùng Tam Sinh Travel trải nghiệm văn hóa làng nghề truyền thống đặc sắc.
Nổi danh là một trong những cái nôi lâu đời của nghề ươm tơ, nuôi tằm, nơi đây lưu giữ tinh hoa thủ công qua nhiều thế hệ và cung cấp nguồn tơ sợi chất lượng cho các làng dệt lụa trên khắp cả nước. Cùng Tam Sinh Travel bắt đầu hành trình chạm vào vẻ đẹp mộc mạc, tinh tế của một làng nghề truyền thống vẫn còn vẹn nguyên giá trị theo thời gian của làng nghề ươm tơ Cổ Chất.
1. Làng nghề ươm tơ Cổ Chất ở đâu?
Làng Cổ Chất thuộc xã Phương Đình, huyện Trực Ninh, Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình mới). Từ trung tâm thành phố Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình mới), du khách có thể di chuyển theo quốc lộ 21 hoặc men theo dòng sông Hồng khoảng 20km về phía Đông Nam là đã có thể chạm tới một không gian làng quê Bắc Bộ đầy bình yên, mộc mạc và cổ kính.
Nằm nép mình bên dòng sông Ninh Cơ hiền hòa, thơ mộng, làng nghề ươm tơ Cổ Chất hiện lên với vẻ đẹp thanh bình, nhẹ nhàng và đậm chất truyền thống. Không gian nơi đây vẫn giữ nguyên nét xưa cũ đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ, nơi thời gian dường như trôi chậm lại giữa những nếp nhà, con đường làng và tiếng lao động cần mẫn.
Theo dòng chảy lịch sử, nghề ươm tơ và dệt lụa tại Cổ Chất đã tồn tại hàng trăm năm, trở thành một trong những làng nghề tơ lụa nổi tiếng bậc nhất cả nước. Đến nay, mỗi gia đình trong làng nghề ươm tơ Cổ Chất đều được ví như một “xưởng tơ” thu nhỏ, ngày ngày gắn bó với những nong dâu, nong tằm, khung kén, gìn giữ tinh hoa nghề truyền thống.
Người dân Cổ Chất mang phong thái hiền hòa, nhẹ nhàng và tinh tế, gắn bó bền bỉ với nghề qua nhiều thế hệ. Chính sự cần mẫn ấy đã góp phần tạo nên một Cổ Chất vừa bình dị, vừa giàu giá trị văn hóa, trở thành điểm đến mang đậm dấu ấn làng nghề truyền thống Việt Nam.
2. Làng nghề ươm tơ Cổ Chất có từ khi nào?
Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng Cổ Chất, nghề dệt tơ tằm đã xuất hiện từ rất lâu đời. Tuy nhiên, không ai có thể xác định chính xác thời điểm hình thành nghề, bởi nó đã gắn bó với đời sống cư dân nơi đây qua nhiều thế hệ, như một phần không thể tách rời của làng quê.
Đến đầu thế kỷ XX, dưới thời Pháp thuộc, tư bản Pháp đã xây dựng một nhà máy ươm tơ ngay đầu làng Cổ Chất nhằm khai thác nguồn lao động địa phương cũng như tiềm năng trồng dâu nuôi tằm ven sông Ninh. Đây được xem là dấu mốc quan trọng giúp nghề ươm tơ nơi đây phát triển mạnh mẽ hơn, từng bước hình thành nên thương hiệu làng nghề ươm tơ Cổ Chất nổi tiếng.
Đặc biệt, vào năm 1942, trong kỳ hội chợ đấu xảo tại Hà Nội do chính phủ phong kiến Nam Triều tổ chức, ông Phạm Ruân – người con của làng Cổ Chất – đã mang sản phẩm tơ tằm tham dự và vinh dự được Phủ Thống sứ Bắc Kỳ phong tặng danh hiệu “Cửu phẩm công nghệ”. Từ thời điểm đó, tơ Cổ Chất bắt đầu vang danh khắp nơi, trở thành một sản vật có giá trị và uy tín cao.
Trong ký ức của các bậc bô lão, làng tơ Cổ Chất xưa từng rất nhộn nhịp và sầm uất. Thương nhân từ nhiều vùng đổ về thu mua tơ lụa, vận chuyển ra bến Đò Chè – một thương cảng sôi động của Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình mới) trước năm 1945. Khung cảnh buôn bán tấp nập ấy đã góp phần tạo nên một thời kỳ hưng thịnh đáng nhớ của vùng đất này.
Trải qua nhiều biến động lịch sử, đến ngày nay, làng nghề ươm tơ Cổ Chất vẫn giữ được vị thế là một trong những làng nghề tơ lụa tiêu biểu của Việt Nam. Dù thời gian có đổi thay, nghề ươm tơ nơi đây vẫn được gìn giữ và phát triển, trở thành niềm tự hào của nhiều thế hệ người dân địa phương.
3. Quy trình làm tơ tằm truyền thống tại làng nghề ươm tơ Cổ Chất
Theo chia sẻ của người dân địa phương, quy trình nuôi tằm và tạo ra sợi tơ hoàn chỉnh kéo dài khoảng hơn 30 ngày. Từ lúc tằm ăn lá dâu, phát triển và nhả kén cho đến khi thu hoạch, tất cả đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm lâu năm. Sau khi thu hoạch kén, người thợ sẽ tiến hành luộc kén, kéo sợi, cuốn tơ vào ống và phơi khô. Đây là công đoạn quan trọng quyết định chất lượng sợi tơ trước khi đưa ra thị trường.
3.1 Bức tranh làng nghề bình yên và đầy sức sống
Đặt chân đến làng nghề ươm tơ Cổ Chất, du khách sẽ cảm nhận rõ không khí lao động yên bình nhưng đầy hăng say. Hình ảnh những bó tơ vàng óng, tơ trắng muốt được phơi trên giàn tre tạo nên một khung cảnh mộc mạc nhưng vô cùng đẹp mắt. Dưới ánh nắng, những sợi tơ ánh lên sắc vàng rực rỡ, hòa quyện cùng nhịp sống lao động cần mẫn của người dân địa phương, tạo nên một bức tranh làng nghề vừa chân thực vừa thơ mộng.
3.2 Không gian sản xuất tơ truyền thống sống động
Đi sâu vào bên trong làng, du khách sẽ bắt gặp những nong kén được phơi đều đặn, tiếng guồng quay tơ lách cách vang lên không ngừng. Trong các xưởng sản xuất, hơi nước từ nồi luộc kén bốc lên nghi ngút, hòa cùng sự tập trung của những người thợ đang miệt mài kéo sợi. Kén tằm sau khi được xử lý sẽ được đưa lên bàn kéo, từng sợi tơ mảnh mai lần lượt được se và cuốn vào guồng quay. Quá trình này tạo ra những bó tơ thành phẩm có màu vàng óng hoặc trắng mịn, đạt chất lượng cao để phục vụ dệt vải.
3.3 Phân loại tơ và giá trị sản phẩm
Tại làng nghề ươm tơ Cổ Chất, sợi tơ sau khi hoàn thiện được phân thành nhiều loại khác nhau như tơ mốt (chất lượng cao nhất), tơ mành và tơ đũi dùng để dệt các loại vải thô. Nguyên liệu kén thường được nhập từ nhiều vùng như Thanh Hóa, Hà Nam, Thái Bình… sau khoảng 20–25 ngày nuôi dưỡng sẽ được đưa vào quy trình kéo sợi. Sản phẩm tơ sau khi hoàn thiện không chỉ phục vụ trong nước mà còn được xuất khẩu sang các thị trường như Thái Lan, Lào, Campuchia.
3.4 Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại
Hiện nay, làng nghề ươm tơ Cổ Chất đang có sự chuyển mình mạnh mẽ. Bên cạnh phương pháp thủ công truyền thống vẫn được duy trì bởi những nghệ nhân lớn tuổi, thế hệ trẻ đã mạnh dạn đầu tư máy móc, xây dựng nhà xưởng hiện đại để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Dù sản xuất thủ công hay công nghiệp, tơ Cổ Chất vẫn giữ được đặc trưng là sợi mềm mại, bền chắc và có độ óng tự nhiên, góp phần tạo nên những sản phẩm lụa tinh xảo, mang giá trị văn hóa và kinh tế cao.
Kết luận
Xu hướng tiêu dùng hiện nay đang ưu ái mạnh mẽ các sản phẩm tơ lụa tự nhiên, mở ra cơ hội lớn để làng nghề ươm tơ Cổ Chất tại Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình mới) tiếp tục khẳng định giá trị và phát triển bền vững trong thời đại mới. Đồng hành cùng hành trình khám phá và lan tỏa tinh hoa làng nghề Việt với Tam Sinh Travel kết nối di sản, gìn giữ truyền thống.
Xem thêm:
-
Nhà Thờ Đổ Hải Lý – “Atlantis Việt Nam” Chìm Trong Sóng Biển Gây Sốt Check-In
-
Biển Quất Lâm – Điểm Đến Yên Bình Cho Chuyến Nghỉ Ngơi Thư Thái
-
Biển Thịnh Long – Điểm Trốn Nóng Hoang Sơ, Đẹp Bất Ngờ Ngay Gần Hà Nội
Các tour tham khảo:
